Khi bạn không còn biết mình đang sống vì điều gì

Có những ngày, điều khiến bạn mệt mỏi không phải là công việc hay những áp lực trước mắt. Mà là cảm giác mọi nỗ lực đều dần trở nên vô nghĩa. Bạn vẫn sống. Vẫn làm việc. Vẫn cười khi cần cười. Chỉ là không còn biết mình đang đi về đâu.

Nhiều người không gọi trải nghiệm này là khủng hoảng hiện sinh. Họ chỉ biết mình đang "mất phương hướng", "chênh vênh", "khủng hoảng tuổi 30", "đánh mất chính mình", "sống mà không thấy hạnh phúc" hay "không còn động lực". Vì muốn tìm lại cảm giác ấy, họ thử đủ mọi cách: đi du lịch, tham gia retreat, thiền, chữa lành, học phát triển bản thân hay những khóa học tìm kiếm mục đích sống. Những trải nghiệm này có thể giúp bạn nghỉ ngơi, nhìn lại bản thân hoặc cảm thấy nhẹ nhõm trong một khoảng thời gian. Nhưng nếu những câu hỏi sâu xa về giá trị, bản sắc và ý nghĩa cuộc sống vẫn chưa được đối diện, cảm giác trống rỗng thường sẽ quay trở lại khi nhịp sống cũ bắt đầu.

Khủng hoảng hiện sinh là gì?

Nếu bạn từng tự hỏi: "Rốt cuộc mình đang sống vì điều gì?", rất có thể bạn đang chạm đến điều mà tâm lý học gọi là khủng hoảng hiện sinh (existential crisis).

Đây không phải là một bệnh tâm thần hay một chẩn đoán trong DSM-5-TR hoặc ICD-11. Đó là một trải nghiệm tâm lý, khi con người bắt đầu chất vấn ý nghĩa cuộc sống, bản thân và những điều mình từng tin tưởng.

Khi nào khủng hoảng hiện sinh xuất hiện?

Nó thường đến vào những thời điểm cuộc sống thay đổi: tốt nghiệp, đi làm, lập gia đình, mất người thân, mắc bệnh hoặc bước sang một giai đoạn mới.

Nhưng đôi khi, nó lại xuất hiện ngay sau khi bạn đạt được điều mình từng ao ước. Mọi mục tiêu đã hoàn thành, nhưng niềm vui thì không còn ở đó. Chính khoảng trống ấy khiến nhiều người bối rối hơn bất kỳ thất bại nào.

Ai dễ trải qua khủng hoảng hiện sinh?

Bất kỳ ai cũng có thể trải qua cảm giác này. Tuy nhiên, nó thường gặp hơn ở những người hay suy ngẫm về bản thân, đang đứng trước bước ngoặt của cuộc đời hoặc vừa trải qua mất mát, kiệt sức kéo dài hay những thay đổi lớn.

Khủng hoảng hiện sinh cũng có thể xuất hiện cùng với trầm cảm hoặc rối loạn lo âu. Nếu cảm giác vô nghĩa đi kèm buồn bã kéo dài, mất hứng thú với mọi hoạt động hoặc xuất hiện ý nghĩ muốn chết, bạn nên tìm đến chuyên gia để được đánh giá đầy đủ.

Làm thế nào để vượt qua?

Khủng hoảng hiện sinh hiếm khi được giải quyết bằng một câu trả lời thật lớn. Nó thường bắt đầu bằng những điều rất nhỏ.

Hãy cho phép mình chưa cần biết hết mọi đáp án. Không phải ai cũng tìm thấy ý nghĩa cuộc đời ở cùng một thời điểm. Thay vì cố gắng trả lời câu hỏi "Mình sinh ra để làm gì?", hãy thử hỏi: "Hôm nay điều gì thực sự quan trọng với mình?"

Một cuộc trò chuyện chân thành. Một bữa cơm với gia đình. Một buổi đi bộ. Một công việc có ích. Những điều nhỏ bé ấy không xóa đi mọi hoang mang, nhưng chúng giúp cuộc sống dần có lại điểm tựa.

Nếu cảm giác trống rỗng kéo dài và bắt đầu ảnh hưởng đến công việc, các mối quan hệ hoặc sức khỏe tinh thần, việc tìm kiếm sự hỗ trợ từ nhà tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần không phải là dấu hiệu của yếu đuối. Đó là một cách chăm sóc bản thân.

Có lẽ, bạn không hề cô đơn

Khủng hoảng hiện sinh không phải lúc nào cũng là dấu hiệu cho thấy có điều gì đó đang hỏng trong bạn. Đôi khi, đó là dấu hiệu cho thấy con người cũ đã không còn đủ để trả lời những câu hỏi của cuộc sống hiện tại.

Và cũng có thể, thay vì cố tìm ngay ý nghĩa của cả cuộc đời, điều bạn cần lúc này chỉ là tìm lại ý nghĩa của ngày hôm nay.

Câu hỏi thường gặp về khủng hoảng hiện sinh

Khủng hoảng hiện sinh là gì?

Khủng hoảng hiện sinh là trạng thái một người bắt đầu đặt ra những câu hỏi sâu sắc về ý nghĩa cuộc sống, bản thân hoặc mục đích tồn tại. Đây là một trải nghiệm tâm lý, không phải là một chẩn đoán bệnh trong DSM-5-TR hay ICD-11.

Khủng hoảng hiện sinh có phải là trầm cảm không?

Không hẳn. Hai tình trạng này có thể có những biểu hiện giống nhau như cảm giác trống rỗng hoặc mất động lực, nhưng không đồng nghĩa với nhau. Tuy nhiên, nếu cảm giác vô nghĩa kéo dài, kèm theo buồn bã dai dẳng, mất hứng thú với cuộc sống hoặc xuất hiện ý nghĩ muốn chết, bạn nên tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia sức khỏe tâm thần.

Vì sao tôi bỗng thấy cuộc sống mất ý nghĩa dù mọi thứ vẫn ổn?

Điều này không hiếm gặp. Khủng hoảng hiện sinh có thể xuất hiện ngay cả khi bạn có công việc ổn định, gia đình hạnh phúc hoặc vừa đạt được một mục tiêu lớn. Đôi khi, chính việc hoàn thành những điều từng theo đuổi lại khiến con người bắt đầu tự hỏi: "Sau tất cả những điều này, điều gì mới thực sự quan trọng?"

Ai dễ trải qua khủng hoảng hiện sinh?

Khủng hoảng hiện sinh có thể xảy ra với bất kỳ ai, nhưng thường gặp hơn ở những người đang đứng trước bước ngoặt của cuộc sống, vừa trải qua mất mát, kiệt sức kéo dài hoặc có xu hướng suy ngẫm nhiều về bản thân và ý nghĩa cuộc sống.

Khủng hoảng hiện sinh kéo dài bao lâu?

Không có khoảng thời gian cố định. Với một số người, cảm giác này chỉ xuất hiện trong vài tuần. Với những người khác, nó có thể kéo dài lâu hơn, đặc biệt nếu đi kèm những khó khăn về sức khỏe tâm thần hoặc các biến cố lớn trong cuộc sống.

Làm thế nào để vượt qua khủng hoảng hiện sinh?

Không có một công thức chung cho tất cả mọi người. Điều hữu ích là cho phép bản thân dành thời gian suy ngẫm, duy trì những thói quen chăm sóc sức khỏe, kết nối với những điều mình trân trọng và tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn nếu cảm giác trống rỗng bắt đầu ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày.

Khi nào tôi nên gặp chuyên gia tâm lý?

Bạn nên cân nhắc tìm kiếm sự hỗ trợ nếu cảm giác vô nghĩa kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng đến công việc, học tập hoặc các mối quan hệ; hoặc khi xuất hiện các dấu hiệu như tuyệt vọng, mất hứng thú với mọi hoạt động, hay ý nghĩ làm hại bản thân hoặc muốn chết.

Tài liệu tham khảo

• American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.).
• World Health Organization. (2022). International Classification of Diseases 11th Revision (ICD-11).
• Yalom, I. D. (1980). Existential Psychotherapy.
• Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2016). Acceptance and Commitment Therapy: The Process and Practice of Mindful Change (2nd ed.).

Nội dung mang tính giáo dục cộng đồng, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị của chuyên gia y tế.